Kurumsal Altyapı Teknik Sözlüğü

Depolama terimleri

SAN (Storage Area Network), Fibre Channel ve iSCSI

Sunucuları blok düzeyinde depolama sistemine bağlayan ayrılmış ağdır. Fibre Channel düşük gecikmeli özel bir protokol, iSCSI ise blok depolamayı standart Ethernet üzerinden taşıyan protokoldür.

NAS (Network Attached Storage), SMB 3.1.1 ve NFSv4

Dosya düzeyinde paylaşım sunan depolamadır. Windows ortamları SMB 3.1.1, Linux ve VMware ortamları NFSv4 protokolünü kullanır.

NVMe over Fabrics (NVMe-oF): target ve initiator

NVMe protokolünü ağ üzerinden (Fibre Channel, RoCE veya TCP) taşıyarak uzak depolamaya yerel NVMe diske yakın gecikmeyle erişim sağlar. Depolama tarafı target, sunucu tarafı initiator olarak adlandırılır.

Multi-Path I/O (MPIO) ve Round-Robin yük dengeleme

Sunucu ile depolama arasındaki birden fazla fiziksel yolu tek diskmiş gibi yöneten katmandır. Round-Robin politikası trafiği tüm aktif yollara dağıtır; bir yol koparsa erişim kesilmez.

HBA queue depth optimizasyonu

Host Bus Adapter'ın aynı anda depolamaya gönderebileceği komut sayısıdır. Doğru ayar yüksek IOPS sağlar; aşırı değerler ise depolama tarafında kuyruk birikmesine yol açar.

Deduplication: inline ve post-process

Inline deduplication tekrarlayan veriyi diske yazılmadan önce ayıklar; post-process ise yazdıktan sonra arka planda işler. Inline daha fazla işlemci kullanır ama kapasiteyi anında kazandırır.

LUN Unmap, TRIM ve alan geri kazanımı (space reclamation)

Silinen blokların işletim sistemi tarafından depolamaya bildirilmesidir. Thin provisioned ortamlarda boşalan alanın havuza geri dönmesini sağlar.

Backup immutability, object lock ve WORM depolama

Yedeklerin belirlenen süre boyunca silinemez ve değiştirilemez tutulmasıdır. Ransomware'e karşı en etkili savunmalardan biridir; cyber resilience ve immutable vault mimarilerinin temelidir.

Storage IOPS benchmarking: FIO

FIO, farklı blok boyutları ve okuma/yazma oranlarıyla depolama performansını ölçen açık kaynak araçtır. Yeni sistemin kabul testlerinde gerçekçi iş yükü profilleriyle kullanılır.

SSD NVMe PCIe Gen5 U.2/U.3 ve HDD SAS 12G

NVMe PCIe Gen5 SSD'ler en düşük gecikmeyi sunar; U.2 ve U.3 sunucularda kullanılan sıcak takılabilir form faktörleridir. SAS 12G kurumsal HDD'ler ise yüksek kapasite ve düşük maliyet için tercih edilir.

Ağ ve bağlantı terimleri

DAC ve AOC kablolar, SFP uyumluluğu

Direct Attach Copper (DAC) kısa mesafede uygun maliyetli bakır bağlantı, Active Optical Cable (AOC) ise daha uzun mesafede hafif optik bağlantı sağlar. Her iki tipte de switch ve kart üreticisinin uyumluluk listesine dikkat edilmelidir.

Single-mode ve multi-mode fiber optik patch cord

Multi-mode fiber veri merkezi içi kısa mesafelerde, single-mode fiber binalar ve lokasyonlar arası uzun mesafelerde kullanılır. Kablo tipi ile SFP modül tipi mutlaka eşleşmelidir.

RoCE v2, lossless Ethernet ve Priority Flow Control (PFC)

RDMA over Converged Ethernet, sunucular arasında işlemciyi yormadan doğrudan bellek erişimi sağlar. Kayıpsız çalışması için switch'lerde PFC ve ECN yapılandırılır.

NIC SR-IOV sanallaştırma

Tek bir fiziksel ağ kartını birden fazla sanal fonksiyona bölerek sanal makinelere doğrudan donanım erişimi verir; gecikmeyi ve işlemci yükünü azaltır.

Quality of Service (QoS), bant genişliği ve rate limiting

Ağ trafiğini önceliklendirme ve sınırlama mekanizmalarıdır. Ses, video ve kritik uygulamaların yoğun trafikte etkilenmemesini sağlar.

Network Function Virtualization (NFV)

Firewall, yönlendirici ve yük dengeleyici gibi ağ işlevlerinin özel donanım yerine sanal makine veya konteyner olarak çalıştırılmasıdır.

WLAN, Wi-Fi 7 ve roaming

Wi-Fi 7, daha geniş kanallar ve çoklu bağlantı (MLO) ile yüksek hız ve düşük gecikme sunar. 802.11r hızlı roaming, kullanıcıların access point'ler arasında kesintisiz geçişini sağlar.

Sunucu ve donanım terimleri

CPU NUMA node ve pinning

Çok soketli sunucularda her işlemcinin kendine yakın bir bellek bölgesi vardır. Sanal makinelerin işlemci ve belleğini aynı NUMA düğümüne yerleştirmek performansı artırır.

RAM ECC registered DDR5

Hata düzeltme kodlu (ECC) ve registered bellekler, sunucularda bit hatalarını otomatik düzelterek veri bütünlüğünü korur.

GPU, CUDA çekirdekleri ve TPU

GPU'lar binlerce paralel çekirdekle yapay zekâ ve bilimsel hesaplamayı hızlandırır; CUDA, NVIDIA GPU'larını programlama platformudur. TPU ise derin öğrenme için özel tasarlanmış hızlandırıcı türüdür.

vGPU profili ve framebuffer tahsisi

vGPU profili, fiziksel GPU belleğinin (framebuffer) ve işlem kapasitesinin sanal makinelere nasıl paylaştırılacağını belirler.

Redundant PSU, yük paylaşımı ve UPS

Yedekli güç kaynakları yükü paylaşır ve biri arızalandığında diğeri devralır. UPS ise elektrik kesintisinde jeneratör devreye girene kadar sistemleri akü ile besler.

Out-of-band yönetim: IPMI ve Redfish API

İşletim sisteminden bağımsız çalışan yönetim kartları (iLO, iDRAC, XCC, IPMI) sunucunun uzaktan açılıp kapatılmasını ve izlenmesini sağlar. Redfish, bu kartlar için modern REST tabanlı standarttır.

Hardware root of trust, Secure Boot ve TPM 2.0

Sunucunun yalnızca imzalı ve doğrulanmış yazılımla açılmasını garanti eden donanım tabanlı güvenlik zinciridir.

Thermal management, hot aisle / cold aisle ve PUE

Soğuk ve sıcak koridorların ayrılması hava akışını verimli kılar. PUE, tesisin toplam enerjisinin BT ekipmanının enerjisine oranıdır; 1'e yaklaştıkça verimlilik artar.

Sanallaştırma, bulut ve otomasyon

Hyper-converged infrastructure (HCI) ve node clustering

Hesaplama, depolama ve ağın standart sunucularda yazılımla birleştirildiği mimaridir. Kapasite, kümeye yeni node eklenerek büyütülür.

High availability, split-brain önleme ve fencing

Yüksek erişilebilirlik kümelerinde iki tarafın aynı anda aktif olması (split-brain) veri bozulmasına yol açabilir. Quorum ve fencing (STONITH) mekanizmaları bunu engeller; stretched cluster mimarilerinde quorum witness kullanılır.

Software-defined infrastructure (SDI)

Hesaplama, depolama ve ağın donanımdan bağımsız olarak yazılımla tanımlanıp yönetildiği altyapı yaklaşımıdır.

Cloud management platform (CMP) ve self-service portal

Kullanıcıların onaylı şablonlardan sanal makine veya servis talep edebildiği, maliyet ve kotaların merkezi yönetildiği platformdur.

Multi-tenant bulut mimarisi ve izolasyon

Aynı altyapıyı paylaşan farklı müşteri veya birimlerin ağ, kimlik ve veri düzeyinde birbirinden yalıtılmasıdır.

Kubernetes, Docker ve PVC / CSI driver

Kubernetes konteyner orkestrasyon platformudur. Persistent Volume Claim (PVC) uygulamanın kalıcı depolama talebidir; CSI sürücüsü bu talebi depolama sistemine iletir.

Infrastructure as Code (IaC): Terraform ve Ansible

Altyapının kod olarak tanımlanmasıdır. Terraform kaynakları oluşturur, Ansible playbook ve role'leri yapılandırmayı tekrarlanabilir şekilde uygular.

CI/CD pipeline

Sürekli entegrasyon ve sürekli dağıtım; kod değişikliklerinin otomatik test edilip ortamlara güvenli şekilde dağıtılmasını sağlayan süreç zinciridir.

Bare-metal cloud server provisioning

Fiziksel sunucuların bulut benzeri bir portal veya API üzerinden otomatik olarak kurulup kullanıma verilmesidir.

Güvenlik ve süreklilik

Zero Trust Network Access (ZTNA)

Kullanıcının ağa değil, yalnızca yetkili olduğu uygulamaya kimlik ve cihaz doğrulamasıyla erişmesini sağlayan modeldir; klasik VPN'in yerini alır.

Next-generation firewall (NGFW), layer 7 ve deep packet inspection

Port ve IP'nin ötesinde uygulamayı tanıyan, saldırı önleme ve şifreli trafik denetimi yapabilen güvenlik duvarıdır.

SIEM ve log yönetimi

Security Information and Event Management; sunucu, ağ ve uygulama loglarını toplayıp ilişkilendirerek saldırıları tespit eden sistemdir.

DLP ve content inspection

Data Loss Prevention, e-posta, uç nokta ve bulut kanallarında içeriği inceleyerek hassas verinin kurum dışına çıkmasını engeller.

Disaster recovery: RTO ve RPO

RTO, hizmetin ne kadar sürede geri gelmesi gerektiğini; RPO, en fazla ne kadarlık veri kaybının kabul edilebileceğini tanımlar. Yedekleme ve replikasyon mimarisi bu iki hedefe göre tasarlanır.